YAPAHUWA THÀNH TRÌ NGẮN NGỦI CỦA RĂNG PHẬT –

NƠI ĐẠI CẦU THANG HUYỀN THOẠI KỂ CHUYỆN BI HÙNG THẾ KỶ XIII

Nằm sừng sững trên khối đá granite khổng lồ, Yapahuwa là một trong những Phật tích quan trọng nhưng thường bị lãng quên của Sri Lanka. Đây không chỉ là một pháo đài tự nhiên mà còn là một kinh đô ngắn ngủi, nơi hội tụ ý chí phòng thủ kiên cường, kiến trúc lộng lẫy và lòng sùng kính mãnh liệt đối với Phật giáo trong một giai đoạn đầy biến động của lịch sử đảo quốc.

Lịch Sử Bi Hùng: Nơi Ngai Vàng Tìm Kiếm Sự Bất Khả Xâm Phạm

Sau sự suy tàn của các vương quốc Polonnaruwa và Dambadeniya vào thế kỷ XIII, Sri Lanka phải đối mặt với các cuộc xâm lược liên tiếp từ phía Nam Ấn Độ. Trong bối cảnh loạn lạc đó, Vua Buwanekabahu I (1273–1284 SCN) đã chọn Yapahuwa làm thủ đô mới.

Quyết định này hoàn toàn mang tính chiến lược và phòng thủ. Yapahuwa được xây dựng trên một khối đá cao, dựng đứng, biến nó thành một pháo đài đá tự nhiên kiên cố, gần như bất khả xâm phạm. Nó là biểu tượng cho nỗ lực tái thiết và bảo vệ chủ quyền của người Sinhalese trước sức ép ngoại bang. Tuy nhiên, thời kỳ huy hoàng của Yapahuwa trên cương vị kinh đô chỉ kéo dài khoảng một thập kỷ, tạo nên một chương sử ngắn ngủi nhưng đầy kịch tính.

Chính vai trò bảo vệ Xá Lợi Răng Phật (Dalada Maligawa) đã đưa Yapahuwa lên đỉnh cao danh vọng tôn giáo và chính trị. Việc cất giữ Răng Phật thiêng liêng — bảo vật được coi là bảo chứng cho tính hợp pháp của mọi vương triều Sri Lanka — tại ngôi đền trên đỉnh núi đã biến nơi đây thành trung tâm tâm linh tối thượng của đảo quốc. Sự hiện diện của Xá Lợi đã củng cố quyền lực của Vua Buwanekabahu I và biến Yapahuwa thành một thánh địa không thể tranh cãi.

Bi kịch xảy ra sau khi nhà vua băng hà, Yapahuwa bị quân Pandyan (miền Nam Ấn Độ) tấn công, và Xá Lợi Răng Phật bị cướp đi, dẫn đến việc kinh đô phải dời về Kurunegala. Sự mất mát này không chỉ là một thất bại chính trị mà còn là một cú sốc tâm linh lớn đối với vương quốc. Mặc dù sau đó Xá Lợi được thu hồi, sự kiện này đã kết thúc vai trò thủ đô của Yapahuwa.

 Văn Hóa & Kiến Trúc: Vũ Điệu Đá Của Đại Cầu Thang

Điểm nhấn kiến trúc tuyệt vời và giàu tính văn hóa nhất của Yapahuwa chính là Đại Cầu Thang Lễ Nghi (Ceremonial Stairway) dẫn lên khu vực Cung điện và Đền Răng Phật.

Không chỉ là lối đi, cầu thang này là một kiệt tác nghệ thuật. Nó được thiết kế vô cùng dốc và hẹp, gần như dựng đứng, tượng trưng cho hành trình tâm linh gian khổ nhưng thanh cao để chạm đến sự giác ngộ. Sự tinh xảo của cầu thang nằm ở các tầng bậc được trang trí công phu:

• Tác phẩm điêu khắc tinh xảo: Hai bên lối vào là hình ảnh của những vị thần gác cổng và các tác phẩm điêu khắc đá mô tả vũ công và nhạc công, thể hiện sự giàu có về mặt nghệ thuật và văn hóa của thời đại. Đặc biệt, các tượng điêu khắc sư tử (Lions) đặt hai bên bệ cầu thang mang lại sự uy nghiêm và trấn giữ.
• Ảnh hưởng đa chiều: Kiến trúc tại Yapahuwa thể hiện sự pha trộn giữa phong cách bản địa Sinhalese và một số yếu tố kiến trúc Nam Ấn Độ, do sự gần gũi về mặt địa lý và các cuộc giao tranh, giao lưu văn hóa trong thời kỳ này.

Phần đỉnh của cầu thang được trang trí bằng một cổng vòm lộng lẫy, dẫn vào nơi từng là điện thờ Xá Lợi Răng Phật. Các chuyên gia cho rằng, kiến trúc lộng lẫy này nhằm tái tạo vẻ đẹp và sự thiêng liêng của những ngôi đền lớn hơn như Polonnaruwa, dù trong một quy mô nhỏ hơn nhưng mang tính phòng thủ cao.

Tôn Giáo: Sự Sống Còn Của Một Tu Viện

Sau khi mất đi vai trò chính trị, Yapahuwa đã tìm lại ý nghĩa tồn tại trong vai trò tu viện Phật giáo (Vihara). Khối đá này vốn đã được sử dụng như nơi ẩn tu của các nhà sư từ lâu, và nó tiếp tục duy trì vai trò linh thiêng của mình sau khi thủ đô chuyển đi.

Các hang động tự nhiên (caves) xung quanh chân đá, nơi từng là nơi trú ngụ của các ẩn sĩ, vẫn còn đó. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của Yapahuwa như một trung tâm thiền định và tu học bền bỉ, vượt qua sự thăng trầm của các triều đại.

Ngày nay, khi chiêm ngưỡng phế tích Yapahuwa, người ta không chỉ thấy một pháo đài quân sự mà còn cảm nhận được sự kết nối sâu sắc giữa quyền lực chính trị, kỹ thuật kiến trúc, và lòng sùng kính Phật giáo – một minh chứng hùng hồn cho di sản tâm linh đã định hình nên lịch sử Sri Lanka.