POLONNARUWA: NƠI THỜI GIAN NGỪNG LẠI BÊN NHỮNG PHO TƯỢNG PHẬT TẠC VÀO ĐÁ – CHẠM KHẮC LINH HỒN TÍCH LAN
POLONNARUWA: NƠI THỜI GIAN NGỪNG LẠI BÊN NHỮNG PHO TƯỢNG PHẬT TẠC VÀO ĐÁ – CHẠM KHẮC LINH HỒN TÍCH LAN
Lịch Sử Hưng Thịnh: Dấu Ấn Của Sự Chuyển Giao Quyền Lực và Văn Hóa
Polonnaruwa không chỉ là một phế tích, mà là bằng chứng lịch sử hùng hồn về một thời kỳ vàng son của Sri Lanka. Sau khi cố đô Anuradhapura bị hủy diệt vào năm 993 SCN, trung tâm quyền lực và tôn giáo của đảo quốc đã dịch chuyển về Polonnaruwa, nằm ở miền Trung Bắc Sri Lanka.
Thành phố này trải qua hai giai đoạn lịch sử rõ rệt. Ban đầu, dưới sự kiểm soát của Đế quốc Chola (người Tamil từ Nam Ấn) vào thế kỷ thứ 10, Polonnaruwa được đổi tên thành Jananathapuram và chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của Ấn Độ giáo (Hindu giáo), với các đền thờ thần Shiva và tượng Ganesa được xây dựng.
Tuy nhiên, sau năm 1070, khi lực lượng của Vua Vijayabahu I đánh đuổi quân Chola, vương triều Sinhalese được tái lập. Polonnaruwa, được đổi tên lại, đã trở thành kinh đô của vương quốc Sri Lanka, nơi Phật giáo Nguyên thủy (Theravada) thực sự hưng thịnh trở lại. Đặc biệt, dưới triều đại của Vua Parakramabahu I (1153 - 1186), Polonnaruwa đạt đến đỉnh cao với các công trình kiến trúc, hệ thống tưới tiêu vượt trội (như hồ chứa Parakrama Samudra), khiến vương quốc hoàn toàn tự cung tự cấp. Sự phát triển này đã biến Polonnaruwa thành một trung tâm văn hóa và tôn giáo quan trọng vào thời Trung đại (thế kỷ XII).
Tôn Giáo và Nghệ Thuật: Kỳ Quan Điêu Khắc Gal Vihara
Polonnaruwa được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới từ năm 1982, chủ yếu nhờ vào các di tích Phật giáo quý giá, đặc biệt là tại khu vực Gal Vihara. Đây là một ngôi chùa cổ bằng đá, được xây dựng dưới triều Vua Parakramabahu I, nơi nghệ thuật điêu khắc đá Sri Lanka đạt đến đỉnh cao của sự hoàn hảo và siêu thoát.
Tại Gal Vihara, trên một tảng đá granite khổng lồ, bốn bức tượng Phật lớn được chạm khắc hoàn toàn trên đá rắn:
- Tượng Phật Tọa Thiền (Nhập Định): Bức tượng Đức Phật ngồi trong tư thế liên hoa tọa, tay bắt ấn thiền, thể hiện sự tĩnh tại tuyệt đối sau khi giác ngộ.
- Tượng Phật Đứng: Bức tượng cao 7 mét (23 feet) dựng đứng, với tư thế khoanh tay. Ý nghĩa của pho tượng này gây tranh cãi: một số học giả cho rằng đây là tượng Tôn giả Ananda đang thể hiện lòng tôn kính sâu sắc trước sự nhập Niết-bàn của Đức Phật, trong khi một số khác lại coi đây là một bức tượng Phật. Bất luận là tượng ai, kỹ năng chạm khắc đã truyền tải một mức độ quán chiếu cao.
- Tượng Phật Nhập Định (Thứ hai): Một tượng Phật ngồi nhập định nhỏ hơn.
- Tượng Phật Nhập Niết Bàn (Nằm): Tác phẩm vĩ đại nhất, dài tới 14 mét (46 feet), mô tả Đức Phật nằm nghiêng về bên phải trong khoảnh khắc tịch diệt. Bức tượng này thể hiện sự điêu khắc tinh tế và quyến rũ không thể cưỡng lại, truyền tải sự an lạc và siêu thoát tuyệt diệu.
Các tác phẩm điêu khắc tại Gal Vihara không chỉ thể hiện sự tinh thông của các nghệ nhân Sri Lanka mà còn chứng minh cho sự ảnh hưởng của Phật giáo Đại thừa tại Polonnaruwa trong thế kỷ thứ 12, mặc dù Phật giáo Theravada vẫn là truyền thống chủ đạo.
Diện Mạo Văn Hóa và Kiến Trúc Khác
Bên cạnh Gal Vihara, thành phố cổ Polonnaruwa còn lưu giữ nhiều di tích khác, phản ánh đời sống tâm linh và kiến trúc đa dạng của vương quốc:
- Rankot Vihara: Một ngôi tháp lớn cao 55 mét, hình vòm cung, được xây dựng dưới triều vua Nissanka Malla. Đây là một điển hình kiến trúc mô phỏng theo những đại tháp ở Anuradhapura nhưng được xây dựng trong thời kỳ Polonnaruwa, khẳng định sự tiếp nối truyền thống Phật giáo.
- Di tích Hoàng Gia và Đền Tháp: Du khách có thể chiêm bái các di tích của cung điện Vua Parakramabahu (Vejayanta Pasada), hội trường Hội đồng (The Council Chamber), và nhiều chùa tháp cổ khác như Pabulu Vihara, Kiri Vihara.
- Sự Pha Trộn Tôn Giáo: Sự tồn tại của các đền thờ Ấn Độ giáo như Siva Devale nằm xen kẽ với các tự viện Phật giáo cho thấy sự giao thoa văn hóa và tôn giáo đã diễn ra trong thời kỳ Chola chiếm đóng và cả sau đó.
